Thưa luật sư:
Với hậu quả gây ngộ độc hàng loạt, chủ tiệm bánh mì phải đối mặt với khung hình phạt nào? Quyền được bồi thường của nạn nhân. Hướng dẫn người dân thu thập các chứng cứ cần thiết như hóa đơn, hồ sơ bệnh án để yêu cầu bồi thường thiệt hại về sức khỏe và thu nhập bị mất.
Luật sư có kiến nghị gì về việc kiểm soát an toàn thực phẩm như mã qr tại các cửa hàng để khách hàng kiểm chứng nguồn gốc,...
Trả lời:
Với hậu quả gây ngộ độc thực phẩm hàng loạt, chủ tiệm bánh mì trước hết phải đối mặt với trách nhiệm hình sự nếu có đủ căn cứ xác định hành vi vi phạm quy định về an toàn thực phẩm. Theo Điều 317 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017, 2025) quy định về Tội vi phạm quy định về an toàn thực phẩm với mức hình phạt thấp nhất là bị phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm và cao nhất là bị phạt tù từ 12 năm đến 20 năm. Ngoài hình phạt chính, người phạm tội còn có thể bị áp dụng hình phạt bổ sung như bị phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.
Trường hợp chưa đủ yếu tố cấu thành tội phạm, chủ cơ sở vẫn bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật về an toàn thực phẩm, mức xử phạt hành chính hành vi vi phạm quy định về an toàn thực phẩm được quy định tại Nghị định 115/2018/NĐ-CP. Trong đó:
- Mức phạt tiền tối đa về an toàn thực phẩm là 100.000.000 đồng đối với cá nhân và 200.000.000 đồng đối với tổ chức, trừ trường hợp quy định tại các khoản 1 và 5 Điều 4; khoản 6 Điều 5; khoản 5 Điều 6; khoản 7 Điều 11; các khoản 1 và 9 Điều 22; khoản 6 Điều 26 Nghị định 115/2018/NĐ-CP.
- Đối với các hành vi vi phạm quy định tại khoản 1 Điều 4, khoản 1 Điều 22 và khoản 6 Điều 26 Nghị định 115/2018/NĐ-CP nếu áp dụng mức tiền phạt cao nhất theo quy định tại khoản 1 Điều 23 Luật Xử lý vi phạm hành chính mà vẫn còn thấp hơn 07 lần giá trị thực phẩm vi phạm thì mức phạt tối đa được áp dụng bằng 07 lần giá trị thực phẩm vi phạm.
Song song với trách nhiệm hình sự hoặc hành chính, trách nhiệm bồi thường thiệt hại dân sự là nghĩa vụ bắt buộc. Theo Điều 584 và Điều 590 Bộ luật Dân sự năm 2015, người gây thiệt hại do xâm phạm sức khỏe của người khác phải bồi thường toàn bộ thiệt hại phát sinh. Đối với các nạn nhân bị ngộ độc thực phẩm, các khoản bồi thường hợp pháp bao gồm chi phí hợp lý cho việc cấp cứu, điều trị, phục hồi sức khỏe, tiền thuốc men, viện phí; thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút trong thời gian điều trị; chi phí hợp lý cho người chăm sóc trong trường hợp người bị hại mất khả năng lao động tạm thời; đồng thời còn phải bồi thường khoản tổn thất về tinh thần, với mức tối đa không quá năm mươi lần mức lương cơ sở do Nhà nước quy định tại thời điểm giải quyết. Trong trường hợp vụ việc có nhiều người bị hại, các nạn nhân có quyền yêu cầu bồi thường riêng lẻ hoặc cùng nhau khởi kiện dân sự, hoặc tham gia vụ án hình sự với tư cách người bị hại để yêu cầu tòa án giải quyết đồng thời phần trách nhiệm bồi thường.
Để bảo đảm quyền lợi hợp pháp của mình, người dân cần chủ động thu thập và lưu giữ các chứng cứ chứng minh mối quan hệ nhân quả giữa việc sử dụng thực phẩm và thiệt hại về sức khỏe. Các chứng cứ quan trọng bao gồm chứng từ chứng minh việc mua bánh mì như hóa đơn, phiếu thu, lịch sử thanh toán chuyển khoản, tin nhắn đặt hàng hoặc các dữ liệu điện tử khác; hồ sơ bệnh án, giấy ra viện, toa thuốc, kết quả xét nghiệm, biên lai viện phí; giấy xác nhận của cơ quan, đơn vị sử dụng lao động về việc nghỉ việc, giảm thu nhập hoặc tài liệu chứng minh thu nhập bình quân trước khi xảy ra ngộ độc; cùng với đó là lời khai của nhân chứng, hình ảnh, video, thông báo hoặc kết luận điều tra của cơ quan y tế, cơ quan chức năng. Đây là căn cứ quan trọng để cơ quan tiến hành tố tụng hoặc tòa án xem xét trách nhiệm bồi thường thiệt hại.
Từ thực tiễn các vụ ngộ độc thực phẩm xảy ra thời gian qua, tôi cho rằng cần tăng cường hơn nữa các biện pháp quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm theo hướng phòng ngừa. Pháp luật hiện hành cho phép và khuyến khích việc truy xuất nguồn gốc thực phẩm, do đó cần tiến tới áp dụng rộng rãi và bắt buộc mã QR truy xuất nguồn gốc đối với các cơ sở kinh doanh thực phẩm ăn liền, đặc biệt là thức ăn đường phố. Việc công khai thông tin về nguồn nguyên liệu, thời gian chế biến, hạn sử dụng và giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm không chỉ giúp cơ quan quản lý dễ kiểm soát mà còn tạo điều kiện để người tiêu dùng tự kiểm chứng và lựa chọn. Đồng thời, cần tăng cường kiểm tra đột xuất, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm, gắn trách nhiệm pháp lý của chủ cơ sở với hậu quả thực tế gây ra, tránh tình trạng xử phạt hình thức. Chỉ khi chế tài đủ nghiêm và cơ chế quản lý minh bạch, quyền được bảo vệ sức khỏe của người tiêu dùng mới được bảo đảm đúng với tinh thần của pháp luật hiện hành.