1/ Dựa trên những dữ kiện đã nêu, xin LS cho biết việc hạt kiểm lâm Côn Đảo ra quyết định xử phạt hành chính người tàng trữ 42 cây mai vàng có đúng quy định hay không?
Ngày 02/4/2026, tổ tuần tra liên ngành kiểm tra tại địa chỉ số 36 đường Tôn Đức Thắng, Côn Đảo, phát hiện ông Đặng Viết Trình cất giữ 42 cây mai vàng (Ochna integerrima). Ông Trình khai mua 45 cây từ đất liền, 3 cây chết, còn lại 42 cây. Tại thời điểm kiểm tra, ông không xuất trình được hóa đơn, bảng kê lâm sản hay giấy tờ chứng minh nguồn gốc hợp pháp. Biên bản vi phạm hành chính số 03/BB-VPHC ghi nhận hành vi này vi phạm Điều 9 Luật Lâm nghiệp 2017. Trên cơ sở đó, Hạt Kiểm lâm đã ra Quyết định số 07/QĐ-XPHC ngày 03/4/2026, xử phạt ông Trình 3 triệu đồng và tịch thu toàn bộ 42 cây mai vàng.
Tuy nhiên, Luật Xử lý vi phạm hành chính quy định rõ tại điểm đ khoản 1 Điều 3: nghĩa vụ chứng minh hành vi vi phạm thuộc về cơ quan có thẩm quyền xử phạt. Trong trường hợp này, cơ quan kiểm lâm mới chỉ chứng minh được việc ông Trình không có giấy tờ nguồn gốc, nhưng chưa chứng minh được yếu tố chính: số cây mai vàng này có nguồn gốc từ rừng tự nhiên, tức là lâm sản thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Lâm nghiệp. Mai vàng là loài cây cảnh phổ biến, được nhân giống rộng rãi ngoài rừng, không nằm trong danh mục nguy cấp, quý hiếm. Nếu không có căn cứ khoa học hoặc giám định xác định đây là cây khai thác từ rừng tự nhiên, thì việc áp dụng Luật Lâm nghiệp và Nghị định 35/2019/NĐ-CP để xử phạt là chưa đủ cơ sở pháp lý.
Do đó, quyết định xử phạt hành chính đối với ông Đặng Viết Trình có dấu hiệu chưa đảm bảo tính hợp pháp và thuyết phục. Việc xử phạt chỉ dựa trên tình tiết không có giấy tờ mà không chứng minh được nguồn gốc rừng là chưa đúng nguyên tắc chứng minh trong xử lý vi phạm hành chính. Nếu cơ quan kiểm lâm không chứng minh được tang vật là lâm sản rừng, thì hành vi tàng trữ cây cảnh không thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Lâm nghiệp, và quyết định xử phạt có thể bị khiếu nại hoặc khởi kiện hành chính.
Ở chiều ngược lại, cơ quan kiểm lâm có thể lập luận rằng: mai vàng là loài có phân bố trong rừng tự nhiên tại khu vực Côn Đảo; việc một cá nhân tàng trữ số lượng lớn (42 cây) nhưng không có bất kỳ hồ sơ hợp pháp nào là dấu hiệu của lâm sản không rõ nguồn gốc. Trong trường hợp này, việc áp dụng quy định về xử phạt hành vi tàng trữ lâm sản không có hồ sơ hợp pháp là có cơ sở.
Như vậy, có thể thấy quyết định xử phạt nêu trên về cơ bản dựa trên quy định pháp luật hiện hành, tuy nhiên vẫn còn những yếu tố cần được làm rõ thêm để bảo đảm tính chặt chẽ và thuyết phục, đặc biệt là việc xác định chính xác tính chất pháp lý của tang vật.
2/ Trường hợp người dân mua lẻ cây mai vàng rừng về trưng tết, có thể bị nhà chức trách kiểm tra và xử phạt tương tự như tình huống trên hay không?
Mai vàng là loài cây thân gỗ, vừa phân bố trong rừng tự nhiên ở Côn Đảo, vừa được nhân giống rộng rãi làm cây cảnh. Chính vì đặc điểm này, pháp luật lâm nghiệp chỉ điều chỉnh đối với những cây có nguồn gốc từ rừng tự nhiên. Các văn bản như Luật Lâm nghiệp 2017 (sửa đổi 2025), Nghị định 35/2019/NĐ-CP và Thông tư 26/2025/TT-BNNMT đều quy định rõ: khi mua bán, vận chuyển, tàng trữ cây gỗ có tên trùng với loài rừng tự nhiên thì phải có bảng kê lâm sản hoặc hóa đơn chứng từ hợp pháp.
Trong vụ việc ông Đặng Viết Trình, cơ quan kiểm lâm đã xử phạt vì ông không xuất trình được giấy tờ nguồn gốc. Tuy nhiên, như đã phân tích, yếu tố cốt lõi là phải chứng minh được số cây đó khai thác từ rừng tự nhiên. Nếu không chứng minh được, thì việc xử phạt chỉ dựa trên tình tiết không có giấy tờ là chưa đủ căn cứ pháp lý.
Đặt trong tình huống người dân mua lẻ cây mai vàng về trưng Tết: nếu mua từ vườn ươm, nhà vườn, cửa hàng cây cảnh có hóa đơn, chứng từ hợp pháp thì hoàn toàn không vi phạm, vì đó là cây trồng nhân giống. Nếu mua cây mai vàng nhưng không có giấy tờ, cơ quan chức năng có thể kiểm tra, nhưng để xử phạt thì họ phải chứng minh được cây đó là lâm sản rừng. Nếu không chứng minh được nguồn gốc rừng, thì hành vi mua bán cây cảnh nằm ngoài phạm vi điều chỉnh của Luật Lâm nghiệp.
Như vậy, người dân mua lẻ cây mai vàng về trưng Tết chỉ có thể bị xử phạt tương tự nếu cơ quan kiểm lâm chứng minh được cây đó là khai thác từ rừng tự nhiên. Nếu không có căn cứ chứng minh, thì không thể áp dụng chế tài hành chính trong lĩnh vực lâm nghiệp. Đây là nguyên tắc pháp lý quan trọng, đảm bảo việc xử phạt phải đúng người, đúng hành vi, đúng bản chất pháp lý.
 3/ Luật sư có khuyến cáo gì cho người dân và người tiêu dùng sau vụ việc trên?
Thứ nhất, cần đặc biệt quan tâm đến yếu tố nguồn gốc hợp pháp của cây. Khi mua các loại cây thân gỗ hoặc loài có thể có nguồn gốc từ rừng tự nhiên, người dân nên yêu cầu bên bán cung cấp hóa đơn, chứng từ hoặc giấy tờ liên quan.
Thứ hai, trong quá trình vận chuyển hoặc tàng trữ với số lượng lớn, việc có đầy đủ hồ sơ là rất quan trọng. Trong một số trường hợp, chỉ riêng việc không xuất trình được giấy tờ hợp pháp cũng có thể là căn cứ để cơ quan chức năng xử lý theo quy định chuyên ngành.
Thứ ba, người dân cần phân biệt rõ giữa cây cảnh thông thường và lâm sản thuộc diện quản lý của pháp luật lâm nghiệp. Việc mua bán trôi nổi, không rõ nguồn gốc tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý.
Thứ tư, về lâu dài, cần nâng cao ý thức bảo vệ tài nguyên rừng, không tham gia vào các hoạt động khai thác, mua bán cây rừng trái phép, kể cả dưới hình thức cây cảnh.
Cuối cùng, trong trường hợp bị xử phạt mà cho rằng chưa phù hợp hoặc chưa đủ căn cứ, người dân có quyền thực hiện khiếu nại hoặc khởi kiện hành chính theo quy định của pháp luật để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.